МПО во одбрана на слободата: Мисии во Белата куќа и Сенатот

/

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Новата етапа во ослободителното движење на македонските Бугари – отпорот против навлегувањето на македонизмот – почнува во септември 1944 година. Во периодот што следи, единствено во Америка, организациите на македонските Бугари биле легални и поради тоа таму се зачувани голем број документи поврзани со овој аспект на македонското прашање.

Нејасната судбина на Македонија на крајот на 1944 година ги испровоцира Македонските патриотски организации (МПО) во САД и Канада да побараат директен контакт со американските лидери и да апелираат за поддршка за изнаоѓање праведно решение на Париската мировна конференција. На 3 мај 1946 година се одржала првата повоена посета на делегација на МПО во Вашингтон. Во составот на делегацијата се членовите на ЦК Методи Чанев, Коста Попов, Љубен Димитров, Христо Анастасов и поранешниот конгресмен Томас Хенингс. Истиот ден, во Белата куќа тие се сретнале со капетан Кларк Клифорд, помошник на претседателот Труман, и со Волворт Барбур директор за Југоисточна Европа во Стејт департаментот. На 4 мај, македонските Бугари разговарале во Капитол со сенаторот Луис Лудло.

Постепено, раководството на МПО сфаќа дека идејата за независна Македонија е бесмислена доколку и се одземе бугарската содржина. Ова доведува до зголемено внимание на етничките аспекти на македонското прашање. На 26-тиот Конгрес на МПО, одржан од 31 август до 2 септември 1947 година во Индијанаполис, била усвоена декларација во која се вели дека „од денот кога владетелите на Скопје ја презедоа власта во свои раце, до денес, постои систематска, упорна и насилна пропаганда против бугарската национална свест во Македонија. Оваа пропаганда, која е поткрепена со даноците на сиромашното македонско население, има за цел да му претстави на светот дека Македонските Словени не се Бугари, туку припаѓале кон некаква нова „македонска“ нација. Дури бил „ измислен и македонски“ јазик “.

Практиката да се испраќаат декларациите усвоени од годишните конгреси на МПО во Белата куќа постепено добива на сила. Интересот на американската администрација за Балканот е голем, особено кога таму ескалираат тензиите. МПО решила да ја искористи оваа ситуација бидејќи препознала дека „трагедијата на нашиот народ е црна точка за денешните цивилизации. Надворешниот свет…не е свесен за ситуацијата во Македонија“. Како што се продлабочувала кипарската криза, на 21 ноември 1956 година, заедничка делегација на МПО и свештеници од македонско-бугарските цркви го посетила Вашингтон и поднесла изјава за погазените права на Бугарите и Власите во Македонија. Интересен е фактот што кон овој документ се приклучува и македонско-бугарската црква „Св. Св. Кирил и Методиј“ во Мелбурн, Австралија. Во Белата куќа делегацијата била примена од Џералд Морган, советник на претседателот Ајзенхауер, а во Стејт департментот од заменик-секретарот Роберт Хил.

Успехот на објаснувачката работа на МПО станал очигледен неколку месеци подоцна, кога било разговарано за можната посета на југословенскиот диктатор Тито во Соединетите држави на почетокот на 1957 година. Неколку конгресмени, меѓу кои Џон Батлер, Глен Бол, Џејмс Фултон, Даниел Флод, Томас Лејн, Алберт Томас, Џон Мекормак, Алвин О’Конски, Кенет Китинг и други, се изјасниле против ваквата посета. Сенаторот Гордон Мекдоналд рекол дека „високата позиција што САД ја заземаат меѓу слободните нации во светот ќе биде доведена во прашање доколку се упати таква покана“. Сенаторот Вилијам Лангел дури го споредува Тито со Ал Капоне.
Со засилувањето на Студената војна, во Белата куќа се јавува посебен интерес за печатеното издание на македонските Бугари. На 30 октомври 1969 година, претседателот Ричард Никсон и потпретседателот Спиро Агњу поканиле во Белата куќа претставници на влијателни весници на странски јазици во САД. Меѓу нив е и Христо Низамов, главниот уредник на весникот „Македонска трибина“. Сличен состанок, но од страна на Стејт департментот, бил одржан на почетокот на март 1980 година и на истиот присуствувал главниот уредник Антон Попов.

Тој го поставува прашањето за позицијата на САД во однос на можно идно распаѓање на Југославија по смртта на Тито пред Маршал Шулман, советник на државниот секретар Сајрус Венс. Биле разјаснети и низа клучни прашања за минатото на Македонија, меѓу кои и политиката на „србизација на Бугарите“ и „наметнатите со декрет македонска нација и македонски јазик од страна на србокомунистите“, кои никогаш претходно не постоеле. Слични разговори се воделе и со портпаролот на Стејт департментот Ходинг Картер.

Создадените блиски контакти ја поттикнуваат МПО да испрати специјална телеграма до Никсон во октомври 1971 година: „Диктаторската југословенска влада ќе продолжи да ја прикрива вистинската природа на својот брутален и тирански режим, во кој нашите роднини, македонските Бугари, се лишени од нивните национални , верски и политички права. Оваа политика на национален прогон на македонските Бугари во Југославија е грубо кршење на Универзалната декларација за човекови права“. Слични писма од страна на МПО биле испратени на 21 септември 1976 година до претседателот Џералд Форд и на 25 септември 1980 година до претседателот Џими Картер. Треба да се напомене и дека во септември 1980 година Антон Попов и Милко Бунев се сретнале со републиканскиот претседателски кандидат Роналд Реган. Тој бил информиран „за позициите на нашиот весник и идеите што ги поддржува“. Била нагласена и „важноста на „Македонска трибина“, весник кој се печати на бугарски јазик и кој го поддржува духот на македонските Бугари ширум светот.

Во оваа серија се издвојува писмото што на 26 јуни 1976 година лидерот на македонското ослободително движење Иван Михаилов го испратил до претседателот Џералд Форд. Овој документ го носи и потписот на сите членови на Централниот комитет на МПО, а во истотот се вели: „не ја забораваме судбината на нашата стара татковина. Поддржан од американската слобода, нашиот Сојуз веќе педесет години го крева својот глас во корист на нашата обесправена бугарска нација во поголемиот дел од Македонија, каде што таа беше подложена на национален и културен геноцид. Да не го сторевме тоа, ќе се срамевме пред оние американски синови кои од средината на минатиот век ревносно се залагаат за напредокот и правата на нашите предци, посочувајќи му го на светот нашето бугарско име, јазик. и историја“.

Исклучително важни се и контактите што ги одржуваат македонските Бугари со некои американски конгресмени. Информациите обезбедени од МПО често се вклучени во различни извештаи. На пример, на 7 јуни 1983 година, сенаторот од Северна Каролина Џеси Хелмс поднесол извештај за Југославија. Во делот за Македонија се споменува бугарска изјава дека „една третина од Македонија е албанска, а две третини бугарска“. Во оваа прилика Хелмс истакнува дека „во Македонија живеат Бугари, Албанци и други националности“.

Во периодот што следел, голем број конгресмени како Ли Хамилтон, Ричард Лугар, Едвард Кенеди, Бил Бредли, Том Харкин и други во својата кореспонденција зборуваат за Бугарите во Македонија. На пример, на 20 февруари 1986 година, Едуард Кенеди му се заблагодарил на претседателот на Централниот комитет на МПО, Иван Лебамов, за неговото писмо во кое „ги опишал човековите права на македонско-бугарскиот народ“. На 11 ноември 1986 година, сенаторот Бил Бредли ја изразил својата поддршка за декларацијата на МПО, која „ги повикува нациите кои ги угнетуваат македонските Бугари да им ги дадат слободите предвидени со Хелсиншкиот договор“.
Овие актуелни факти мора да ги знае бугарската дипломатија за да може успешно да ги брани националните интереси во разговорите со нашите американски партнери.

Извор: Трибуна